تبليغات شما اينجا

با قيمت هاي مناسب

دریاچه چی چست
قدمت دریاچه ارومیه به هزاران سال پیش از این می‌رسد و دریاچه ارومیه از اعصار بسیار كهن با نامهای گوناگون در آثار مورخان دیده شده است.
در اوستا و سایر كتب پهلوی این دریاچه را مقدس شمرده‌اند و آنرا "چیچسته" و "چی‌چست" و گاهی "چی‌كست" نامیده‌اند.
فردوسی نیز در شاهنامه نام این دریاچه را بارها برده‌است بطوریكه در بیتی می‌گوید: دراین آب چیچست پنهان شده‌است/ بگفتم به تور از چونانكه هست.
دریاچه ارومیه به دلیل قدمت و قداستی كه از گذشته‌های دور داشته است در میان افسانه‌ها و حكایات مردم آذربایجان و علی‌الخصوص ارومیه نیز از جایگاه والایی برخوردار است چنانكه افسانه‌ای زیبا و شنیدنی میان مردم ارومیه از این دریاچه نقل می‌شود.
براساس این افسانه "دختر اورمیا كه‌برای نجات مردم شهر و دیارش شب هنگام كنار دریاچه چراغ افروخته بود به دست سپاهان اشور اسیر و چراغش شكسته و خودش بعد از شكنجه در ساحل دریاچه كشته شد".
قدیمی‌ها می‌گویند از خاكستر این دختر زنبق‌های بنفشی روییدند كه هر سال در سواحل دریاچه می‌رویند و این زنبق‌ها در واقع نگهبان شهر ، دریا و مردم هستند.

شرایط جغرافیایی دریاچه ارومیه
دریاچه ارومیه در میان دو استان آذربایجان شرقی و غربی و در میان حوزه آبریز سه استان آذربایجان غربی ، آذربایجان شرقی و كردستان قرار دارد.
دریاچه ارومیه بزرگترین آبگیر آسیای غربی است و از دوران دوم زمین شناسی قدمت دارد و ازنظر زمین شناسی گودالی است كه براثر چین خوردگی بوجود آمده است.
ارتفاع آن ازسطح دریای آزاد ‪ ۱۲۷۸‬متر و بلندترین منطقه آن نیز ‪ ۱۶۰۰‬متر ارتفاع دارد ، طول دریاچه ‪ ۱۳۰‬تا ‪ ۱۴۰‬كیلومتر است و عرض آن در پهن‌ترین قسمت ‪ ۵۸‬كیلومتر و در كم عرض‌ترین قسمت در شمالغربی ‪ ۱۵‬كیلومتر است.
دریاچه ارومیه بعنوان بزرگترین پهنه آبی فلات ایران در تلطیف آب و هوا، تامین رطوبت لازم برای رشد و نمو گیاهان و تعادل آبهای زیرزمینی نقش حیاتی داشته و در سالهای اخیر پنج قطعه از جزایر این دریاچه مانند جزیره اسلامی به خشكی وصل شده است كه در تاریخ حیات دریاچه ارومیه سابقه نداشته است.
عرصه طبیعی جزایر دریاچه ارومیه كه دارای ‪ ۱۰۲‬جزیره كوچك و بزرگ است به صورت تپه ماهور و با پوشش گیاهی استپی محل زاد و ولد انواع پرندگان و جانوارن وحشی است. محیط دریاچه ارومیه نیز ‪ ۴۶۳‬كیلومتر بوده وحوزه آبریز ‪ ۱۴‬رودخانه دائمی و فصلی می‌باشد.
پارك ملی دریاچه ارومیه یكی از ‪ ۵۹‬ذخیره‌گاه طبیعی محیط زیست جهان است كه به دلیل طبیعت مناسب آن برای زیست دائمی و موقت انواع پرندگان كمیاب و نادر جهان و زیبایی‌های طبیعی سواحل و جزایر آن از سوی یونسكو به عنوان یك ذخیره‌گاه بیوسفری در جهان شناخته شده است.
این دریاچه با زیبایی‌های طبیعی خود یكی ازبزرگترین معادن املاح جهان نیز بشمار می‌رود كه نزدیك به هشت میلیارد مترمكعب انواع نمكها را در خود جای داده است.

اهمیت زیست محیطی دریاچه ارومیه
دریاچه ارومیه یكی از مناطق حفاظت شده مهم جهان است كه در مقیاس جهانی در تداوم چرخه حیاتی تعدادی از پرندگان مهاجر نقش تعیین‌كننده ای ایفا می نماید و شاید در دنیا دركمتر جایی بتوان یافت كه به اندازه دریاچه ارومیه مورد توجه متولیان محیط زیست خارجی قرار گرفته باشد.
دریاچه ارومیه و حریم آن به عنوان یكی از ‪ ۱۴‬پارك ملی مشمول محدودیتهای ویژه است.
یونسكو در برنامه جهانی (انسان و بیوسفر) یا (انسان و زیستكره) ‪ ۹‬نقطه را برای حفاظت انتخاب كرده كه یكی از آنها دریاچه ارومیه می‌باشد.
كنوانسیون رامسر نیز كه درسال ‪ ۱۳۴۹‬برگزار گردید و ‪ ۱۲۰‬كشور جهان به آن پیوسته‌اند ‪ ۲۰‬تالاب پراهمیت را در دنیا برای حفاظت موكد برگزیده‌اند كه دریاچه ارومیه یكی از آن جمله است.
پس از كنفرانس سازمان ملل متحد درباره "توسعه زیست محیطی" كه با شركت ‪ ۱۸۰‬كشور تحت عنوان (مجمع سران زمین) در شهر ریودوژانیرو در سال ‪۱۹۹۲‬ برگزار و با صدور اعلامیه‌ای در سال ‪ ۱۹۹۴‬به نتیجه انجامید موجب فعال شدن طرح تسهیلات زیست محیطی جهان در چارچوب ‪ GEF‬گردید.
براساس بازدید كارشناسان ‪ GEF‬از دریاچه ارومیه، اولین منطقه‌ای كه مناسب تشخیص داده شد و قابل حفاظت دانسته شد حوضه دریاچه ارومیه بود كه موجب برگزاری كارگاهی در شهر ارومیه نیز تحت عنوان "راه حل اكوسیستمی برای مدیریت دریاچه ارومیه " در سال ‪ ۱۳۸۰‬شد.

ارزش‌های مهم اكولوژیكی دریاچه ارومیه
تالاب دریاچه ارومیه باداشتن آب شور و به‌دلیل ویژگی‌های طبیعی و اكولوژیكی منحصر بفرد از مهمترین و با ارزش‌ترین اكوسیستم‌های ایران است.
این تالاب دارای دو نوع اكوسیستم آبی و خشكی بوده كه اكوسیستم آبی آن شامل آب شور دریاچه و اراضی باتلاقی حاشیه آن است در داخل آب شور این دریاچه یكنوع جانور آبزی بنام آرتمیا ارومیانا و ‪ ۱۲‬گونه از جلبكها زیست می‌كنند كه از منابع غذایی عمده پرندگان آبزی و كنار آبزی است.
اكوسیستم خشكی نیز شامل ‪ ۱۰۲‬جزیره بزرگ و كوچك می‌باشد كه هر یك تامین كننده بخشی از نیازهای حیاتی دریاچه به شمار می‌رود.
بزرگترین این جزایر به ترتیب كبودان (قویون داغی) با داشتن قوچ و میش ارمنی و اشك با داشتند گوزن زرد ایرانی ، اسپیر و آرزو با داشتن پوشش گیاهی غنی دارای اهمیت ویژه‌ای می‌باشند.
جزایر نه گانه (دوقوزلر) از جزایر كوچك دریاچه هستند كه مكان بسیار مهمی برای جوجه آوری پلیكان سفید، فلامینگو، تنجه و كاكایی صورتی است.
از پرندگان شاخص دیگر حاشیه تالاب كه ارزش فوق‌العاده زیستی نیز برخوردار است می‌توان به "باكلان كوچك" و "خروس كولی سینه سیاه" اشاره نمود.
این دریاچه به همراه تالابهای حاشیه خود ( بخصوص تالابهای حاشیه جنوبی) از مهمترین مكان‌های پذیرای پرندگان مهاجر می‌باشد.
از پرندگان تاكنون ‪ ۱۸۶‬گونه متعلق به ‪ ۲۲‬خانواده بومی و مهاجر در این دریاچه شناسایی شده‌اند كه این تنوع زیستی در یك محدوده در جهان كم نظیر است. بررسی‌هایی كه به منظور آشنایی با زندگی این پرندگان با حلقه‌گذاری انجام می‌گیرد اهمیت جهانی این زیستگاه را نشان داده و حاكی از آنست كه این پرندگان در سطح وسیعی از كره زمین به این دریاچه مهاجرت می‌كنند.
در آب شور دریاچه نیز چند نوع جلبك بنام (آنترومورفا)زندگی می‌كنند كه غذای سخت پوستانی بنام آرتمیا شده و این سخت پوستان نیز خود مورد تغذیه پرندگانی از جمله فلامینگو قرار می‌گیرند.
این روند و چرخه حیات در طی اعصار و قرون ممادی چنان نظمی یافته است كه چرخه حیات این زیستمندان را تداوم بخشیده‌است و بطور بدیهی بهم خوردن چرخه زندگی هریك از این آبزیان می‌تواند چرخه زندگی سایر زیستمندان را مختل سازد.

عوامل تهدیدكننده دریاچه ارومیه
اغلب كارشناسان از مهار وسیع و بدون كارشناسی جریان‌های آبهای سطحی حوزه آبریز این دریاچه در طی یك دهه اخیر به عنوان مهمترین عامل تهدیدكننده حیات دریاچه ارومیه نام می‌برند.
طی سالهای اخیر این نكته كاملا روشن شده كه اغلب سدهای احداث شده، محیط های پایین دست خود را تحت تاثیر قرار داده‌اند و دریاچه ارومیه بارزترین نمونه از این دست است.
با توجه به آنكه در حوزه آبریز دریاچه ارومیه و اغلب رودخانه‌های منتهی به این دریاچه تعداد زیادی سد ساخته شده كه برخی مورد بهره‌برداری قرار گرفته و برخی نیز در حال احداث هستند شوری آب این دریاچه به شدت افزایش یافته و از حد اشباع گذشته و به اعتقاد كارشناسان هم اكنون به مرحله‌ای رسیده كه خطر مرگ دریاچه را به دنبال دارد.
در زمان حاضر پنج سد مهاباد، شهرچایی ارومیه، سد ماكو، حسنلوی نقده و شهید كاظمی بوكان در آذربایجان غربی وجود دارد كه این تعداد یك میلیارد و ‪ ۷۰۰‬میلیون متر مكعب از آبهای جاری استان را مهار كرده است.
این درحالی است كه ‪ ۱۱‬سد دیگر در حوزه آبریز دریاچه ارومیه با ظرفیت كلی یك میلیارد و ‪ ۵۴۳‬میلیون متر مكعب در دست احداث می‌باشد كه از این تعداد هفت سد به ظرفیت ‪ ۲۳۵‬میلیون متر مكعب تا پایان امسال مورد بهره‌برداری قرار خواهند گرفت.
در همین حال هفت سد دیگر نیز در آذربایجان غربی در دست مطالعه هستند كه با بهره‌بردرای از این سدها نیز ‪ ۵۵۸‬میلیون متر مكعب از آبهای سطحی استان مهار خواهد شد.
در زمان حاضر نیز سالانه چهار میلیارد و ‪ ۲۰۰‬میلیون متر مكعب از آبهای سطحی و زیزمینی آذربایجان غربی برای مصارف كشاورزی ، شرب شهری و روستایی در سطح این استان به مصرف می‌رسد كه از این میزان نیز یك میلیارد و ‪۸۰۰‬ میلیون متر مكعب از سفره‌های زیرزمینی، یك میلیارد و ‪ ۷۰۰‬میلیون متر مكعب از آب ذخیره شده در پشت سدها و ‪ ۶۰۰‬میلیون متر مكعب نیز از آبهای جاری استفاده می‌شود.
این درحالیست كه حدود پنج شبكه آبیاری و زهكشی نیز در این حوزه احداث شده و پیش بینی می‌شود شبكه‌های دیگری نیز بر آن افزوده شود.
با این وجود بر اساس اعلام مطالعات مدیریت زیست بوم آبریز دریاچه ارومیه كه با همكاری بانك جهانی منتشر شده است قرار است تا سال ‪ ۲۹ ،۱۴۰۰‬سد ذخیره‌ای، ‪ ۱۱‬سد انحرافی و ‪ ۱۶‬پروژه برق آبی دیگر هم در این حوزه به مرحله بهره‌برداری برسد.
كارشناسان سازمان حفاظت از محیط زیست كشور عوامل انسانی بویژه ساخت بی رویه سدها را درخشك شدن بخشی از آب دریاچه ارومیه موثر دانسته و معتقدند: ساخت سدها جریان سیلابها را كنترل كرده و آب تنظیم شده مورد بهره‌برداری قرار گرفته و وارد دریاچه ارومیه نمی‌شود.
آنان همچنین استفاده بی‌رویه از آبهای زیرزمینی برای آبیاری باغات توسعه یافته اطراف دریاچه ارومیه را در وضعیت آب این دریاچه تاثیرگذار می‌دانند.
به اعتقاد آنان چنانچه حق آبه دریاچه ارومیه از سوی وزارت نیرو تامین نشود روند بحرانی و خشك شدن تدریجی این تالاب بزرگ ایران همچنان ادامه خواهد داشت.

عوارض و نتایج حاصل از این بحران
در زمان حاضر به دلیل كاهش جریان ورودی آب به دریاچه ارومیه، ارتفاع آب این دریاچه به میزان پنج متر نسبت به ماكزیمیم آن كاهش پیدا كرده و باعث شده تا ‪ ۱۲۰‬هزار هكتار از عرصه‌های جنوبی ، شرقی و نقاط پست این دریاچه به شوره‌زار تبدیل گردد.
پسروی آب دریاچه آنچنان زیاد است كه در برخی سواحل بویژه سواحل جنوبی گاهی به دهها كیلومتر هم می‌رسد. كاهش آب این دریاچه باعث بالا رفتن میزان شوری آب به‌حدود ‪ ۲۹۰‬تا ‪ ۳۰۰‬گرم در هر لیتر شده كه این امر نیز موجب تشكیل بلورهای حجیمی از نمك در كف این دریاچه شده است.
این درحالی است كه میزان غلظت نمك در آب این دریاچه را در شرایط عادی ‪۱۶۰‬ گرم در لیتر است. هم اكنون سواحل كم عمق دریاچه ارومیه با انباشت بلورهای نمك روبروست به طوریكه سفیدی آن از دوردست‌ها نیز دیده می‌شود.
در برخی نقاط دریاچه نیز توده‌های بزرگی از نمك از میان آنها سربرآورده و به تپه‌های بزرگ و كوچك تبدیل شده‌اند. كارشناسان معتقدند این كوچك شدن مساحت دریاچه ارومیه هشدار مهمی است زیرا شوره‌زار حاصل از این عقب نشینی تمام اراضی، مزارع ساختمان‌ها و نواحی مسكونی و آبادی‌های اطراف را تهدید خواهد كرد زیرا با وزش باد، نمك موجود در شوره‌زارهای پدید آمده بسوی این اراضی و نواحی مسكونی هدایت و منتشر شده و همین امر موجب خشكسالی می‌شود كه تاثیر مستقیم برروی كشاورزی منطقه، سلامت مردم و افزایش مهاجرت‌ها خواهد شد.
به اعتقاد آنان این اقدامات و عوارض ناشی از آن كه به دلیل عدم اجرای ارزیابی‌های زیست محیطی در طراحی و برنامه‌ریزی و احداث سدها رخ داده برخلاف اهداف تعیین شده در سیاست بیابان زدایی كشور بوده است زیرا ایجاد شوره‌زار ها و بروز خشكسالی در منطقه، گسترش و افزایش مناطق كویری را در پی دارد.
كارشناسان می‌گویند كویرهای حاصل از عقب نشینی دریاچه ارومیه به ویژه از نوع كویرهای بسیار خطرناك است. آنان معتقدند اساسا كویرها از نظر تركیبات خاك به دو دسته كویر نمك و كویر بدون نمك تقسیم می‌شوند كه كویرهای نمكی از نوع بسیار خطرناك به شمار می‌روند كه ادامه حیات گونه‌های بومی منطقه را مورد مخاطرات جدی قرار می‌دهند.

پسروی آب دریاچه ارومیه و جانداران
بر اثر كاهش ارتفاع آب دریاچه ارومیه پنج جزیره از جزایر نه گانه این دریاچه به خشكی متصل شده‌اند و موجب بروز وضعیت نگران‌كننده ای برای پارك ملی دریاچژه ارومیه شده است.
با اتصال این جزایر به خشكی ادامه زیست و زادآوری برخی از پرندگان نادر از جمله پلیكان و فلامینگو نیز به شدت به مخاطره افتاده بطوریكه از شمار پرندگانی كه هرساله برای زمستان گذرانی به پارك ملی دریاچه ارومیه مهاجرت می‌كردند به نحو چشمگیری كاهش یابد.
پیش از این محصور بودن این جزایر بوسیله آب از ورود حیوانات وحشی و همچنین انسان‌ها به این جزایر جلوگیری بعمل می‌آورد كه هم اكنون با از بین رفتن این موانع امنیت حاكم در این جزایر برای وحوش از بین رفته است.
شوری بیش از حد آب پارك ملی دریاچه ارومیه، زندگی پرندگان دیگر را نیز در این دریاچه به خطر انداخته بطوریكه هر ساله از تعداد پرندگانی كه به این دریاچه مهاجرت كنند شمار زیادی گرفتار بلورهای نمك شده و قادر به پرواز نمی‌شوند.
غلظت زیاد نمك كه كریستالیزه شده و بشكل بلور در پاها و زیربال پرندگان جمع می‌شود باعث شده تا پرندگان نتوانند بخوبی پرواز كرده و در نتیجه عدم تغذیه و مرگ و میر آنها افزایش پیدا كند كه این پدیده در پرندگانی چون "كشیم" بیشتر به چشم می‌خورد.
علاوه بر این زندگی "گوزن زرد" و "قوچ و میش ارمنی" ساكن در جزایر اشك و كبودان پارك ملی دریاچه ارومیه نیز به دلیل كمبود علوفه و آب شیرین با مشكل جدی روبرو شده بطوریكه سازمان محیط زیست در پی تخلیه بخشی از گونه های جانوری مذكور به دیگر زیستگاه‌ها می‌باشد.
در زمان حاضر ‪ ۸۰۰‬راس قوچ و میش ارمنی و ‪ ۲۰۰‬راس گوزن زرد در جزایر اشك و كبودان زیست می‌كنند.

آرتمیا، تلاش برای ماندن
دریاچه ارومیه بزرگترین زیستگاه طبیعی آرتمیا در دنیا است. آرتمیای دریاچه ارومیه تنها موجود زنده دریاچه است كه می‌تواند در آب غلیظ و شور این دریاچه زندگی و از جلبك‌های موجود دریاچه تغذیه كند.
آرتمیا مشخص‌ترین موجود زنده دریاچه ارومیه است كه غذای اصلی پرندگانی مانند فلامینگو را تشكیل می‌دهد و بیشترین منبع غذایی برای ماهیان خاویاری است.
آرتمیا هم اكنون به دلیل شوری بسیار بالای آب دریاچه ارومیه در معرض تهدید جدی قرار دارد كه بسیا نگران‌كننده است و اگر فكری به حال آن نشود ادامه حیات این موجود ارزشمند در ارومیه با خطر جدی مواجه خواهد شد.
كارشناسان سازمان حفاظت محیط زیست معتقدند سیست‌های (تخم آرتمیا) موجود در دریاچه ارومیه تخم‌های رسوب یافته سال‌های گذشته است كه چون شوری آب بسیار بالا رفته است وزن مخصوص این تخمها كاهش یافته و به سطح آب می‌آیند.
به اعتقاد آنان زایندگی آرتمیا به دلیل شوری بیش از حد آب (‪ ۳۰۰‬گرم در لیتر) باعث شده تا زایندگی آرتمیا به نقطه صفر نزدیك شود و چون تخمها به یك بیست و پنجم سالهای گذشته رسیده است هم‌اكنون سیستها هم به سختی پیدا می‌شوند كه این یك هشدار جدی برای اكوسیستم دریاچه ارومیه است.
در چنین شرایطی كه هیچ موجود زنده‌ای نتواند در یك دریاچه حیات داشته باشد دریاچه رو به مرگ نزدیك می‌شود و افزایش غلظت شوری تنها موجب افزایش استفاده معدنی شده و در نتیجه استفاده‌های اكولوژیكی را نابود می‌نماید. در زمان حاضر بر اثر شوری بیش از حد آب تعداد تخم آرتمیا از ‪ ۵‬تا ‪۳۰‬ عدد در هر لیتر آب دریاچه به یك تخم كاهش یافته است.

غروب چی‌چست و بی‌رونقی صنعت گردشگری
درپی عقب نشینی دریاچه ارومیه و كاهش شدید مساحت آن فعالیت‌های توریستی در اطراف این دریاچه نیز عملا با تهدید جدی مواجه شده است.
در زمان حاضر از مجموع ‪ ۵۷۰‬هزار هكتار مساحت دریاچه ارومیه حدود ‪ ۱۲۰‬هزار هكتار آن به ویژه در مناطق جنوب و شرق و نیز حواشی پست به شوره‌زار تبدیل شده است.
به همین دلیل در حال حاضر با عقب نشینی دریاچه، عمده اسكله‌ها و امكانات پهلوگیری قایق‌ها و كشتی‌ها درسواحل و جزایر تعطیل شده و همین مسئله فعالیت هتل‌ها و دیگر اماكن توریستی پیرامون دریاچه ارومیه را باركود شدیدی مواجه كرده است.
هم اكنون تعداد زیادی از اسكله‌ها و شناورهای این دریاچه نیز به ویژه در مناطقی چون رشكان، گلمانخانه، كبودان و اشك به دلیل كاهش ارتفاع و پسروی آب از كار افتاده‌اند.
همین امر باعث شده تا سازمان محیط زیست نیز فعالیتهای گردشگری و بویژه ترددهای گشتهای توریستی را در این دریاچه محدود نماید.
در همایش "بررسی قابلیت‌ها و ظرفیت‌های توسعه گردشگری در آذربایجان غربی" نیز كه اخیرا در این استان برگزار شد شركت‌كنندگان در این همایش با ابراز نگرانی درباره وضعیت زیست محیطی دریاچه ارومیه خواستار مساعدت سازمان حفاظت محیط زیست برای ممانعت از توقف فعالیت‌های گردشگری در پیرامون این دریاچه شدند.
كارشناسان بخش گردشگری نیز معتقدند درطول چند سال اخیر فعالیت گسترده‌ای برای جذب سرمایه‌گذاری در استان آذربایجان غربی انجام شده است كه توقف این فعالیت‌ها در محدوده دریاچه ارومیه و ادامه روند فعلی وضعیت این دریاچه و پسروی مداوم آب آن قطعا این سرمایه‌گذاری‌ها را با خطر مواجه خواهد كرد.

حرف آخر
مرگ تدریجی دریاچه ارومیه بزرگترین تالاب كشور، دومین دریاچه شور جهان تنها خشك شدن یك دریاچه نمك بی‌خاصیت نیست ، مرگ دریاچه ارومیه یعنی بهم ریختن وضعیت اكوسیستم و از بین رفتن منابع كلان كشاورزی و اقتصادی، یعنی از دست دادن یكی از زیستگاه‌های بزرگ بیوسفری جهان ، یعنی از بین رفتن میراثی چند هزار ساله و نابودی یكی از جاذبه‌های منحصر بفرد گردشگری ایران و جهان.

نويسنده:هادي سالاري(مدير وبسايت)